Jezidi’s strijden tegen uitzetting en vrezen nieuwe aanvallen in Irak
Honderden Jezidi’s verzamelden zich bij de Tweede Kamer om te protesteren tegen hun dreigende uitzetting. Met leuzen als ‘Free Jezidi’ en ‘Irak is niet veilig’ waarschuwen zij voor de gevolgen van het aangescherpte asielbeleid. ‘We zijn een vreedzaam volk dat al eeuwen wordt vervolgd,’ klinkt het, ‘waarom mogen wij niet blijven?’
Jihan* kan haar tranen nauwelijks bedwingen wanneer ze vertelt over haar dochters, die nog altijd in Irak wonen. ‘Het gaat niet goed met ze,’ zegt ze. Haar kinderen leven in tentenkampen in Iraaks-Koerdistan, waar veel Jezidi’s in 2014 naartoe vluchtten nadat IS de gemeenschap aanviel. Jihan woonde daar ook, maar leeft sinds tweeënhalf jaar alleen in Nederland. ‘Er was geen geld om met z’n allen te komen. Om hier te kunnen vluchten heb ik ook geld moeten lenen,’ vertelt ze.
Voor de genocide woonde Jihan in een dorp in Sinjar (Shingal). Ze hoopte via gezinshereniging haar dochters naar Nederland te kunnen halen, maar haar asielaanvraag is afgewezen. Of hereniging ooit nog mogelijk is, weet ze niet. De zorgen zijn groot. Eén van haar dochters is suïcidaal, vertelt ze zacht. Een jonge Jezidi-vrouw die naast haar staat, slaat een arm om haar heen. Dan komen de tranen. ‘Het is daar niet veilig. Dat was het niet, en dat wordt het ook niet voor ons Jezidi’s,’ zegt de jonge vrouw, die zelf ook in onzekerheid leeft over haar verblijfsstatus.
De afgelopen weken kwamen Jezidi’s uit het hele land naar Den Haag om te protesteren tegen het aangescherpte asielbeleid. De minister concludeerde onlangs dat Jezidi’s in Irak niet langer gevaar lopen vanwege hun geloof en dat Iraaks-Koerdistan veilig zou zijn. Een vergelijkbare beleidswijziging vond recent ook plaats in Duitsland, waar Jezidi’s niet langer worden gezien als een kwetsbare minderheid die bescherming nodig heeft.
Heel onrechtvaardig, vinden de demonstranten. ‘Jezidi’s zijn een kleine minderheid die niet wordt vervolgd om wat ze doen, maar om wie ze zijn,’ zegt Galad namens de gemeenschap. ‘Alleen al het behoren tot de Jezidi’s is vaak genoeg om doelwit te worden van haat, geweld en vernietiging. Deze vervolging is niet incidenteel of individueel, maar structureel en diepgeworteld in onze geschiedenis. Na IS is het gevaar niet verdwenen. Voormalige daders lopen vrij rond. Er is geen wederopbouw die veiligheid garandeert, geen bescherming voor vrouwen die slavernij hebben overleefd, en geen toekomst voor onze kinderen.‘
Als voorbeeld noemen demonstranten imams die Jezidi’s nog steeds als ongelovigen bestempelen in hun preken, evenals een online haatcampagne van extremistische moslims in 2023, waarna Jezidi’s opnieuw vreesden voor hun leven.
Sinds half januari demonstreren Jezidi’s regelmatig bij instanties als de IND en nu ook bij de Tweede Kamer. Vanaf Den Haag Centraal lopen zij in optocht naar het Kamergebouw, waar zij kort stilhouden voordat de demonstratie zich voortzet. Onder de demonstranten zijn mannen, vrouwen en kinderen, waaronder veel tieners, die in rijen achter de hekken blijven staan en aanwijzingen van de politie direct opvolgen. We zijn een vreedzaam volk, waarom mogen we niet blijven? – je hoort het ze bijna hardop denken.
Ook Ahlam en Falaknas (beiden 15) demonstreren mee. Ze vluchtten in 2022, acht jaar na de aanval van IS. ‘Sinds 2014 leven onze families in tentenkampen. Die kampen zijn onveilig. Het dagelijks leven wordt gekenmerkt door angst, armoede en voortdurende discriminatie. Zelfs dokters weigeren soms te helpen omdat we geen moslims zijn,’ vertellen ze.
Meerdere Jezidi’s benadrukken dat het gebied waar Nederland hen naartoe wil terugsturen – Iraaks-Koerdistan – niet hun thuis is. ‘Wij komen uit Sinjar, een betwist gebied grenzend aan Syrië. We zijn geen Koerden, we zijn Jezidi’s: een etnisch-religieuze gemeenschap. En we zijn al 74 keer eerder slachtoffer geweest van genocide,’ klinkt het.
Een belangrijke frustratie onder de demonstranten is het gebrek aan kennis in Nederland over wie de Jezidi’s zijn en hoe Irak – ook politiek – in elkaar zit. Volgens hen wordt onvoldoende erkend hoe weinig zowel de Iraakse als de Koerdische autoriteiten doen om hun veiligheid te verbeteren en Sinjar op te bouwen en daadwerkelijk veilig te maken.
Hassan windt er geen doekjes om: ‘Hoe ik het zie: je stuurt mensen terug naar de dood.’
De opkomst is groot: honderden mensen, terwijl er slechts enkele duizenden Jezidi’s in Nederland wonen, en dat op een doordeweekse dag. ‘Dat laat zien hoeveel zorgen er leven binnen de gemeenschap,’ zegt Hassan. ‘Jezidi’s zijn over het algemeen rustig en demonstreren niet vaak. Maar nu zijn ze echt bang. Niet alleen voor zichzelf, maar ook voor vrienden en familie die dreigen te worden teruggestuurd.’
Urenlang klinkt het scanderen van ‘Free Jezidi’s’ en ‘Irak is niet veilig, Sinjar is niet veilig’. Ook Jezidische, lokale media zijn aanwezig, al bestaat het publiek grotendeels uit Jezidi’s zelf, waaronder veel directe slachtoffers van de genocide door IS. ‘We hadden gehoopt dat er meer Nederlanders zouden komen, maar helaas is er slechts een enkeling die geen Jezidi is,’ zegt iemand. ‘Misschien moeten we beter promoten.’
Ondanks de luide leuzen en de zichtbaarheid van de demonstratie – met Jezidische en Nederlandse vlaggen en grote spandoeken – komen bijna geen Kamerleden naar buiten om met de demonstranten te spreken. ‘We zagen Don Ceder van de ChristenUnie even bij ons staan en met mensen praten. Dat waarderen we,’ zegt Hassan. Eerder spraken vertegenwoordigers van de gemeenschap al met enkele Kamerleden.
Extra zorgen bestaan over de recente ontwikkelingen in Noordoost-Syrië. Na zware gevechten heeft het Syrische leger Koerdische gebieden ingenomen. Online circuleren beelden van aanvallen op Koerdische families, de gevangenneming en moord op SDF-strijders, en nieuwe vluchtelingenstromen. Ook berichten over ontsnapte of vrijgelaten IS-gevangenen houden de Jezidi’s bezig. Dat dezelfde IS-leden die verantwoordelijk waren voor de genocide – mannen, jongens en ouderen vermoordden, slachtoffers in massagraven dumpten en vrouwen en kinderen verkochten op slavenmarkten – nu weer vrij rondlopen, veroorzaakt diepe angst binnen de gemeenschap.
Het vertrouwen in de Syrische president Ahmed al‑Sharaa en zijn leger is nihil. Al‑Sharaa leidt Syrië sinds de val van Assad na een offensief van rebellen, waaronder HTS: een groepering met wortels in gewapende islamistische bewegingen die ooit nauwe banden had met al‑Qaida. Dit wekt bij veel minderheden, zoals de Jezidi’s en Koerden, grote zorgen over hun veiligheid en toekomst. Ook het wegvallen van internationale bescherming voor de SDF baart hen zorgen. ‘Sinjar ligt pal naast Rojava. Wat gebeurt er als IS en andere extremisten daar weer de overhand krijgen? Het is er nu al gevaarlijk, laat staan dan,‘ zegt een jonge man die sinds drie jaar in Nederland woont.
‘Het is heel simpel: IS is terug. Of eigenlijk nooit weggeweest,’ zegt een ander schamper.
Jezidi’s hopen dat het asielbeleid wordt aangepast en dat zij weer worden gezien als een minderheidsgroep die bescherming verdient. ‘We vragen de regering: dwing een volk dat al tientallen keren is aangevallen niet opnieuw om zijn lot te tarten. Stuur geen overlevenden van genocide terug naar een omgeving waarin hun vervolgers nog steeds aanwezig zijn en waar het leven van Jezidi’s als minder waard wordt gezien,’ zegt Galad.
Aan het einde van de demonstratie wordt me op het hart gedrukt dat de onzekerheid waarin mensen, vooral vrouwen, verkeren ook psychisch zijn tol eist. Het aantal zelfdodingen in de kampen in Iraaks-Koerdistan is hoog onder Jezidi’s. ‘Ik hoorde iemand zeggen dat als ze wordt teruggestuurd naar Irak, ze zelfmoord zal plegen,’ wordt me toegefluisterd.
Voor de Jezidi’s staat één ding vast: in Irak zullen ze nooit zichzelf kunnen zijn, nooit veilig zijn. ‘De vraag is alleen of het gevaar vandaag komt of morgen,’ zegt een demonstrant.
*Naam gewijzigd
Bedankt voor het lezen! Mijn verhalen zijn gratis, maar er gaat veel werk in zitten. Wil je helpen mijn werk mogelijk te maken? Doneren kan eenvoudig via het grijze balkje; elke bijdrage, groot of klein, wordt ontzettend gewaardeerd.
8
20
20
20
